Isolamenduan edo nahi gabeko bakardadean dauden adinekoen eta tratu txarrak jasaten dituztenen bizi-kalitatea hobetzen laguntzea, Bilboko Caritas Diozesiarraren, Grandes Amigos en Acción Fundazioaren, Mallorca Integra Fundazioaren eta Gurutze Gorriaren proiektuen bitartez.
Espainiako biztanleriaren % 20,8k 65 urte baino gehiago ditu (INE, 2024). Bakardadeak eta osasun-arazoek eragin handiagoa dute populazio-talde jakin batzuengan, batez ere adineko pertsonengan. Familia-sareak galtzeak, mugikortasun murriztuak, arrakala digitalak eta komunitate-euskarrien gabeziak larriagotu egiten dute milaka adineko gero eta isolamendu-arrisku handiagoan jartzen dituen errealitatea.
2023an, Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) ofizialki onartu zuen bakardadea eta gizarte-isolamendua osasun publikoko lehentasunezko arazo gisa maila globalean, narriadura kognitiboaren, depresioaren, gaixotasun kardiobaskularren eta hilkortasun goiztiarraren arrisku esanguratsuekin lotuta baitago. Laguntza-sareak eraikitzea eta haiekin erlazionatzea funtsezkoa da adinekoen inguruan sortzen diren isolamendu-hesiak hausteko. Boluntariotzako programek eta arreta komunitarioko baliabideek zabaldu egin behar dituzte beren jarduera-eremuak, eta ahaleginak biderkatu, egoera horren eraginpean dagoen gero eta jende gehiagorengana iristeko.
Bestalde, mundu mailako datu sistematikoak falta diren arren, Nazio Batuen Erakundeak abusu edo tratu txarren bat jasaten duten adinekoen kopuru kezkagarriaz ohartarazi du, eta horrek askotan isildutako eta normalizatutako errealitatea adierazten du. Kalkulu horren ildotik, azken urtean Espainiako Gurutze Gorriak artatutako tratu txarren egoeran zeuden adinekoei dagokienez, % 85 emakumeak ziren. Datu horiek joera argia erakusten dute: emakume izateak nabarmen areagotzen du zahartzaroan tratu txarrak jasateko arriskua, eta arrisku hori larriagotu egiten da beste baldintzatzaile batzuk gehitzen direnean, hala nola migratzailea izatea, gutxiengo erlijioso batekoa izatea edo sexu-joera ez-normatiboa izatea. Adinekoei tratu txarrak ematea ikusezina izateaz gain, askotan, "gizarteak normaltzat hartzen du". Itxuraz "kaltegabeak" diren keinuak, hala nola adinekoak infantilizatzea edo beren erabakiak hartu ezin dituztela pentsatzea, adinderiaren adibide dira.
Jasotako dohaintzekin, erakunde horiek ondoren deskribatzen diren jarduerak indartu ahalko dituzte.
Bilboko Caritas Diozesiarra
Bilboko Caritas Diozesiarraren Egunon Etxea eguneko zentroa proiektua egoera oso ahulean dauden 60 urtetik gorako pertsonei zuzenduta dago. Desabantaila sozialeko egoeran jartzen dituzten zailtasunak dituzten pertsonak dira, hala nola gaixotasun mental eta/edo fisiko kronikoa, adikzioak, eguneroko bizitzako jarduerak egiteko zailtasunak (diruaren erabilera, medikazioaren kontrola...), baliabide ekonomiko urriak. Egoera horiei zahartzeak eta, batez ere, nahi ez den bakardadeak gehitzen bazaizkie, areagotu egiten dira zaurgarritasuna eta bazterkeria- eta mendekotasun-arriskua.
Egunon Etxea pertsona horientzako laguntza- eta erreferentzia-proiektua da, eta Bilboko Alde Zaharreko eraikin batean garatzen da, hiru arreta-modalitaterekin: eguneko zentro bat, urteko 365 egunetan irekia, oinarrizko beharrak asetzen dituena eta laguntza pertsonalizatua, garbitegiko zerbitzu irekiak, kudeaketetara laguntzea eta laguntza emozionala eskaintzen dituena, beste baliabide komunitario batzuekiko lotura lortzeko edo jarraitzeko bide gisa; eta bi pisu partekatu dituena eguneko zentroko pertsonentzat, behar besteko gizarte-laguntzarik gabe eta baldintza egokietan dagoen etxebizitzarik gabe bizi direnentzat. Proiektuak laguntza malgua eta pertsonalizatua eskaintzen du, pertsona bakoitzak bere bizi-proiektua gara dezan, baliabide eta jarduera normalizatuak erabiliz, eta pertsona desberdinekin (beste parte-hartzaile batzuekin, profesionalekin, boluntariotzarekin, familiarekin...) lotura esanguratsu eta positiboak ezartzea erraztuz.
Grandes Amigos en Acción Fundazioa
"Adinekoak Lagunartean – Bakardadean dauden adinekoentzako laguntza, estimua eta adiskidetasuna" proiektuaren helburua da nahi ez den bakardadea prebenitzea eta horri heltzea, lotura egonkor eta esanguratsuak sortuz, adinekoen ongizate emozionala eta parte-hartze komunitarioa indartzeko. Grandes Amigos Fundazioak adineko inor bakarrik senti ez dadin lan egiten du, kalitatezko giza harremanak sustatuz eta ingurune inklusiboagoak, hurbilagoak eta zahartzeko modu desberdinak errespetatzen dituztenak eraikiz.
Proiektua laguntza sozioafektiboaren bidez egituratzen da, eta aurrez aurre —etxeetan, egoitzetan eta komunitate-espazioetan— nahiz telefonoz garatzen da. Adineko pertsona bakoitzak boluntario bat du lagun, eta konfiantzan, berdintasunean eta entzute aktiboan oinarritutako harremana ezartzen du harekin. Lotura horrek gogo-aldartea hobetzen, isolamendu-sentimenduak murrizten, autoestimua indartzen eta segurtasun emozionala sortzen laguntzen du, osasuna eta ongizatea babesteko benetako faktore bihurtuz. Banakako laguntzaz gain, proiektuak sozializazio- eta bizikidetza-jarduerak bultzatzen ditu, hala nola askariak, auzo-kafeak, jai-topaketak edo oporretako egonaldiak. Ekimen horiek talde-interakzioa, lagun berriak egitea eta auzoko bizitzan parte hartzea sustatzen dute.
Mallorca Integra Fundazioa
Bizikletaz, Adinik ez boluntariotza sozialeko programa bat da, adineko pertsonei eta mugitzeko arazoak dituztenei "haizea ilean sentitzeko eskubidea" itzuli nahi diena. Hori lortzeko, aurrealdean banku bat duen triziklo elektriko berezi batean emandako pasealdiak erabiltzen dira, non bi pertsona ere eser daitezkeen. Pasealdi horietan, adineko pertsonek trizikloa gidatzen duen boluntarioarekin denbora luzea, istorioak eta esperientzia berriak partekatzen dituzte. Irteera horiek, beste gauza askoren artean, nahi ez den bakardadeari aurre egitea, belaunaldien arteko harreman eta lotura berriak sortzea, pertsonak beren ingurunearekin eta bizi diren komunitatearekin konektatzea eta herritarren parte-hartzea eta gizarte-aldaketa sustatzea errazten duten tresna bihurtzen dira.
Proiektu hau Kopenhagen hasi zen 2012. urtean, eta berehala zabaldu da munduan zehar, haren metodologia berritzaileari esker eta parte-hartzaileengan –gidariak zein pasealdietaz gozatzen duten pertsonak– eta komunitatean duen inpaktu handiari esker. Gaur egun, Espainiako hainbat tokitan finkatutako proiektua bada ere, Mallorca Integra Fundazioa da proiektua Mallorcan hasi duen erakunde bakarra, eta esku-hartze mota horretarako sarbidea errazten du. Erakundeak Bizikletaz, Adinik ez sustatu eta ezarri nahi du uhartean, Eroskiren Zentimo Solidarioak programaren laguntzari esker.
Gurutze Gorria
"Adinekoei Tratu Ona" proiektua abusu-egoerak edo tratu txarrak jasaten dituzten edo jasan ditzaketen adinekoei zuzenduta dago, bai eta, bereziki zaurgarriak direlako, egoera horiek pairatzeko arrisku handiena dutenei ere. Proiektuaren helburua da tratu txarrak prebenitzea eta adinekoen babesa hobetzea, indarkeria hori jasaten dutenei lagunduz, egoera horretatik atera daitezen eta beren bizi-kalitatea berreskuratu dezaten.
Gurutze Gorriak iaz artatu zituen kasuetatik, tratu txar psikologikoak izan ziren ohikoenak, eta, ondoren, abandonua eta abusu ekonomikoa. Kasu gehienetan, familia- edo zaintza-ingurunean (mendekotasun fisiko eta emozional handia dagoen lekuetan) gertatzen da kaltea.
Adinkeria eta egon daitezkeen beste tratu txar batzuk desagerrarazteko funtsezko zutabeetako bat adineko pertsonak merezi duten errespetuarekin eta duintasunarekin tratatzearen garrantziaz sentsibilizatzea da. Horretarako, adinekoei eta, oro har, gizarteari zuzendutako prestakuntzak egiten dira, pertsona horiek ahalduntzeko, abusu-egoerak identifikatu eta salatu ditzaten. Prestakuntza horietan azaltzen dira diskriminazio modu sotilenak, hautematen eta aitortzen zailenak (adibidez, adinekoaren erabakia ez errespetatzea eragiten dioten gaietan, hala nola bakarrik edo egoitza batean bizitzea). Lan horri esker, kaltetutako pertsona asko beren egoeraz jabetzen dira eta laguntza eskatzeko urratsa ematen dute.
EROSKIren Zentimo Solidarioak programaren kanpaina hau Bilboko Caritas Diozesiarrarekin, Grandes Amigos en Acción Fundazioarekin, Mallorca Integra Fundazioarekin eta Gurutze Gorriarekin elkarlanean egingo da. Kanpaina horretatik lortzea espero den laguntzari esker, zaurgarritasun egoeran dauden 781 adineko onuradun izango direla kalkulatzen da.
Bilboko Caritas Diozesiarra (erakundearen webgunea)
Grandes Amigos en Acción Fundazioa (erakundearen webgunea)
Mallorca Integra Fundazioa (erakundearen webgunea)
Gurutze Gorria (erakundearen webgunea)