Segundo a OMS, a saúde mental é un estado de benestar que permite ás persoas desenvolverse plenamente, afrontar as tensións da vida, traballar produtivamente e contribuír á comunidade. Este benestar non só implica a ausencia de problemas de saúde mental, senón tamén a promoción do benestar e a prevención de trastornos.
Colaborar para fomentar a formación, o acompañamento e a conexión de persoas con trastornos de saúde mental e a súa contorna a través dos proxectos da Asociación aragonesa de familiares de enfermos con un Trastorno de la Conducta Alimentaria, a Confederación de Salud Mental de España, APTACAN e a Asociación para la salud mental Gira-Sol.
Segundo o Informe Anual del Sistema Nacional de Salud 2023, o 34 % da poboación española presenta algún problema de saúde mental. Esta cifra é aínda máis elevada nos grupos de maior idade, superando o 40 % en persoas de 50 ou máis anos e alcanzando o 50 % en maiores de 85. Os trastornos máis frecuentes son os de ansiedade, seguidos dos problemas de sono e os trastornos depresivos. No caso da ansiedade, afecta aproximadamente ao 10 % da poboación, cunha prevalencia que é o dobre en mulleres (14 %) que en homes (7 %).
A magnitude destas cifras reflicte unha realidade que xa non pode ser ignorada: os problemas de saúde mental constitúen un dos principais retos de saúde pública do noso tempo. A presión social, o estrés laboral, a incerteza económica e o impacto de acontecementos recentes, como a pandemia, incrementaron notablemente a demanda de atención psicolóxica e psiquiátrica. Con todo, as desigualdades no acceso a recursos e a persistencia de estigmas dificultan que moitas persoas reciban a axuda que necesitan de forma temperá e continuada.
Dentro deste panorama xeral, existen colectivos que requiren unha atención especialmente especializada e adaptada. Entre eles, as persoas con Trastorno do Espectro Autista (TEA), que necesitan contornas inclusivas, apoios personalizados e profesionais con formación específica para favorecer o seu desenvolvemento, autonomía e benestar emocional. Así mesmo, os Trastornos da Conduta Alimentaria (TCA), como a anorexia ou a bulimia, experimentaron un preocupante aumento, especialmente entre adolescentes e novos, e conlevan un grave risco físico e psicolóxico que esixe unha intervención integral e coordinada.
A saúde mental está estreitamente relacionada cos determinantes sociais e biolóxicos, e as políticas de saúde mental deben incluír un enfoque integrado que considere estes factores. Ademais, a conduta suicida está directamente relacionada coa saúde mental, con datos que indican que unha alta proporción de persoas que tentaron suicidarse ou morreron por suicidio padeceran algún trastorno mental.
Coas doazóns recibidas, estas organizacións poderán reforzar os proxectos que se describen a continuación.
Asociación aragonesa de familiares de enfermos con un Trastorno de la Conducta Alimentaria (ARBADA)
A través do proxecto de apoio psicosocial para familiares e afectados por un TCA preténdese capacitar ao afectado e á familia de recursos e habilidades para afrontar o proceso da enfermidade desde unha perspectiva máis positiva, utilizando á familia como ferramenta terapéutica e coidando a esta para que o seu cansazo ou falta de comprensión non repercuta de maneira negativa nin no enfermo nin noutro membro. Un dos aspectos máis daniños é o sentimento de culpa que algunhas familias desenvolven ante a enfermidade. É outra das razóns que pode impedir que a familia apoie adecuadamente ao enfermo, por iso as actividades do proxecto van encamiñadas a que a contorna máis próxima dun enfermo comprenda, acepte e asuma a nova situación para poder reaccionar da mellor forma posible e desta maneira as relacións familiares sexan máis positivas para todos.
CONFEDERACIÓN SALUD MENTAL ESPAÑA
O Programa de “Escuela de Salud Mental” é un espazo innovador e imprescindible que facilita o intercambio de coñecementos, fomenta as boas prácticas e reforza o movemento asociativo SAÚDE MENTAL ESPAÑA. A través deste servizo coordínanse e xestiónanse accións formativas dirixidas a profesionais da súa rede de entidades, persoas con problemas de saúde mental, familiares e a sociedade en xeral. Entre as súas funcións destacan a identificación de necesidades formativas, o desenvolvemento de materiais formativos e de xestión de coñecemento, a selección de participantes, a impartición de accións formativas e avaliación dos resultados. Todo iso destinado a mellorar os coñecementos e habilidades das persoas sobre determinados ámbitos relacionados coa saúde mental. Este programa tamén impulsa a transferencia de coñecemento entre entidades e a creación de redes de apoio mutuo, reforzando a cohesión do movemento e promovendo unha resposta máis sólida e coordinada ante os retos da saúde mental en España.
APTACAN
Este programa propón o desenvolvemento dun Grupo de Formación, Apoio e Axuda Mutua para familias. Cada día aumenta a detección do número de persoas autistas, e con iso tamén crece a demanda de familias que acoden a APTACAN en busca de axuda e recursos específicos en TEA. As familias que chegan á asociación adoitan ter numerosas dúbidas acerca da intervención, o diagnóstico, as terapias etc. O programa busca dar resposta a estas inquietudes e ás complexidades que xorden no seu vínculo co autismo, así como aos retos que afrontan na súa vida diaria, tanto a nivel individual como na parella e na contorna familiar. As sesións con outras familias e profesionais permítenlles sentirse acompañados, recibir pautas claras sobre como actuar en determinadas intervencións, compartir experiencias nunha contorna de comprensión e recibir estratexias de intervención e resolución de conflitos, o que repercute directamente nunha mellor relación no contexto familiar. O benestar psicolóxico nas familias é de vital importancia para o benestar das persoas autistas. Para as familias ter máis información e sentirse apoiados é unha cuestión que consideramos necesaria para asumir con máis recursos os retos aos que se enfrontan día a día.
Asociación para la salud mental Gira-Sol
A asociación traballa para mellorar o benestar emocional e reducir o risco de suicidio en persoas con trastorno mental, en colaboración coas familias, a contorna próxima e a comunidade, desde unha perspectiva sociocomunitaria. Co proxecto “Bienestar emocional: conexión y comunidad” garántese atención psicosocial individual mediante programas especializados e adaptados, e impleméntanse estratexias para previr o suicidio, como a detección temperá, a intervención oportuna e o seguimento continuo. O proxecto acompaña aos axentes implicados ofrecendo apoio emocional, información e orientación, á vez que pon ao dispor espazos de escoita para as familias, fomentando a axuda entre iguais e a rede comunitaria. Tamén promove a sensibilización social mediante talleres, charlas e actividades formativas, e impulsa espazos colectivos que facilitan a socialización, a conexión e o intercambio de experiencias nunha contorna segura e comprensiva.
Esta campaña do programa Céntimos Solidarios de EROSKI colaborará coa Asociación aragonesa de familiares de enfermos con un Trastorno de la Conducta Alimentaria, a Confederación de Salud Mental de España, APTACAN e Asociación para la salud mental Gira-Sol. Coa axuda que se espera conseguir con esta campaña, estímase que se axudará polo menos a 3.845 beneficiarios directos.
Asociación aragonesa de familiares de enfermos con un Trastorno de la Conducta Alimentaria (ARBADA) (web da entidade).
CONFEDERACIÓN SALUD MENTAL ESPAÑA (web da entidade).
APTACAN (web da entidade).
Asociación para la salud mental Gira-Sol (web da entidade).
